كه از ورود چيزى حاد بر فم معده نوعى حاصل آيد چنانچه از خوردن ادويه حاده و از گذاشتن صفرا و بخارى در قيها بر ان واقع مىشود و با كيفيت حاده باشد و باشد كه از ترشى در محنتى دارد هم پديد آيد چنانچه از خوردن آبى ترش قى اوفتد و يا بلغمى باشد غليظ و لزج كه بر فم معده چسپيده بود و بثقل و برد آن را رنجه مىسازد و يا مادى باشد غليظ كه در معده حادث شده باشد و تحليل قى پذيرد و چيزها را بفم معده برمىآورد و ايذا مىكند و با ماندن چيزى خشك بود در فم معده كه بجرم آن را مىرنجاند و يا سوء المزاجى سرد بود چنانچه در ضعف حرارت غريزى بعضى مريضان و پيران و كودكان را افتد و يا سوء المزاجى خشك بود كه فم معده را متشنج سازد چنانچه از عقب تپهاى محرقه احيانا بعد از استفراغهاى مقوى واقع مىشود و اين قسم چون مستحكم نگردد اميد خلاصى نباشد و يا آماسى و المى باشد در معده يا در جگر يا در غير آنكه ماده بد از ان بفم معده برآيد و ايذا كند و اگرچه بعضى ازين اقسام عرضى بود بعلاج پرقوت باشد ليكن چون اين عرضىست كه در اكثر بدتر از مرض مىباشد در اكثر احوال بعلاج باشد تدارك آن بدستورى كه بتكرار بيان يافته كردن ليكن چون باستعمال بلغمى يا مسهل حاجت آيد از مقويات فم معده با آنها بازيابد اگر كثرت تحليل باشد تقويت بنوعى كه جهت ناقهان و مستفرغان مقرر است بايد كردن و آنجا كه سبب حرارت تپ و يا آماس باشد در تسكين داشتن و خوردن و حقنه لائق آنجا موافق آيد و آنجا كه سبب خوردن چيزهاى تيز باشد خوردن آب گرم و روغن و شورباى چرب و طلاى خنك فائده دهد و آنجا كه سبب خوردن ترشى زمخت باشد همين باشد علاج بىآن و شربتها فائده عظيم دهد و اگر ترشى و تيزى طعام سبب باشد بقى دفع آن بايد كردن و گلقند و اشباه آن خوردن و انجا كه سبب باد سرد باشد دم فروگرفتن در محلى كرم و استحمام فائده بخشد و همچنين خوردن شورباهاى گرم و آنجا كه سبب ماندن لقمه بود بگذشتن جگر شود و آب آن را بگذراند و آنجا كه سبب باد غليظ بود از علاج دفع ريحى به كار داشتن و آنجا كه سبب گذشتن صفراى زنجارى بود سكنجبين و اشباه آن قى مستوفى بايد كردن با عسل لقمهاى كلان خوردن مفيد آيد و عسل آب گرم دركشيدن اندك‌اندك و زنجبيل پرورده بآهستگى خزيدن و خوردن نافع بود و قى كردن بعسلات و خوردن قلع آن كندر و كبسى سريش بر ناشتا خوردن دفع آن و اگر لختى فم معده آن را فراخورده باشد باز تدابير قوىتر بايد كردن چنانچه